Hazard, kości, zakłady i gry o wynik zależny od przypadku pojawiają się w kulturze znacznie wcześniej niż współczesne kasyna. Nic więc dziwnego, że ludzie przez stulecia łączyli nieprzewidywalność gry z działaniem sił nadprzyrodzonych. Bóg hazardu nie jest jednak jedną konkretną postacią obecną we wszystkich wierzeniach. Poszczególne kultury miały własne bóstwa szczęścia, losu, bogactwa i gier.
W jednych tradycjach proszono je o pomyślny rzut kośćmi, w innych to sami bogowie rozstrzygali spory poprzez gry. Mitologia hazardu pokazuje więc przede wszystkim, jak dawne społeczności próbowały wyjaśnić przypadek i nagłą zmianę losu.
Bóg hazardu dawniej i współcześnie
Dawny gracz mógł przed partią odwołać się do Hermesa, Fortuny albo lokalnego bóstwa związanego ze szczęściem. Współczesne gry opierają się natomiast na określonych zasadach, matematyce prawdopodobieństwa i technicznych sposobach rozliczania środków. Zmieniły się też same formy płatności. Obok kart oraz przelewów dostępne są rozwiązania mobilne, dlatego osoba sprawdzająca polskie kasyno online blik szuka przede wszystkim informacji o wpłatach i wypłatach BLIK, limitach transakcji, czasie realizacji oraz zasadach korzystania z tej metody.
To ciekawy kontrast z dawnymi wierzeniami. Kiedyś powodzenie finansowej transakcji czy zakładu mogło być interpretowane jako przychylność bogów. Obecnie płatność jest procesem technicznym, podczas gdy wynik gry nadal może zależeć od przypadku. Z tego powodu motyw szczęścia zachował silną pozycję w kulturze hazardowej.
Macuilxochitl – aztecki patron gier
Jeżeli trzeba wskazać postać, która szczególnie dobrze pasuje do określenia patron hazardzistów, Macuilxochitl jest jednym z najmocniejszych kandydatów. Jego imię oznacza „Pięć Kwiatów”, a bóstwo łączono z grami, ucztami, muzyką, tańcem i przyjemnościami. W źródłach występuje też blisko związana postać Xochipilli, czyli „Książę Kwiatów”.
Macuilxochitl należał do grupy bóstw kojarzonych z przyjemnością, ale także z konsekwencjami przesady. To ważny element azteckiego spojrzenia: zabawa nie była przedstawiana wyłącznie jako coś korzystnego. Nadmiar mógł mieć swoją cenę.
Potwierdzają to zabytki opisane przez The Metropolitan Museum of Art. Muzeum wskazuje Xochipilli-Macuilxochitla jako bóstwo związane między innymi z ucztami, muzyką oraz grami losowymi.
Hermes – grecki opiekun ryzyka i sprytu
Hermes zwykle kojarzony jest z rolą posłańca bogów, podróżnikami, handlem i sprytem. Jego charakter sprawił jednak, że zaczął być wiązany również z graczami. Był tricksterem: inteligentnym, szybkim i gotowym wykorzystać okazję. Takie cechy łatwo połączyć z ryzykiem oraz podejmowaniem decyzji podczas gry.
Według późniejszych tradycji gracze mogli zwracać się do Hermesa przed zakładem, licząc na pomyślność. Nie oznacza to, że był wyłącznie bogiem hazardu. Jego funkcje były znacznie szersze, lecz w zestawieniach opisujących bogów hazardu pojawia się bardzo często.
Ciekawy motyw greckiej mitologii dotyczy również Zeusa, Posejdona i Hadesa. Podział kosmosu pomiędzy braćmi przedstawiano jako losowanie: Zeus otrzymał niebo, Posejdon morze, a Hades podziemie. Takie opowieści dobrze pokazują, jak silnie przypadek wiązano z losem nawet samych bogów.
Fortuna i Tyche – boginie zmiennego losu
Rzymska Fortuna jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli szczęścia. Przedstawiano ją między innymi z kołem, które obrazowało zmienność ludzkiego położenia. Człowiek znajdujący się wysoko mógł szybko spaść, a ten na dole równie szybko znaleźć się na szczycie.
Jej grecką odpowiedniczką była Tyche. Obie postacie można zaliczyć do bogów szczęścia w szerokim znaczeniu, choć oczywiście chodzi tu o boginie. Nie patronowały wyłącznie zakładom, lecz personifikowały przypadek, powodzenie i nieprzewidywalność życia.
Właśnie dlatego bogini fortuny stała się tak mocno związana z hazardem. Koło Fortuny jest niemal idealną metaforą gry losowej: wynik może się zmienić w jednej chwili i nie zawsze zależy od decyzji człowieka.
Thoth – gra, która miała zmienić kalendarz
Egipski Thoth był przede wszystkim bogiem pisma, wiedzy i mądrości. Jedna z najsłynniejszych opowieści na jego temat ma jednak wyraźny motyw gry.
Według mitu bogini Nut nie mogła rodzić dzieci podczas żadnego z 360 dni roku. Thoth rozegrał więc grę z księżycem i zdobył dodatkowe światło, z którego powstało pięć nowych dni. Nut mogła wtedy wydać na świat swoje dzieci.
To jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów pokazujących gry losowe w mitologii. Stawką nie były pieniądze, lecz czas oraz porządek kalendarza. Thoth nie był wyłącznie bóstwem graczy, jednak historia sprawiła, że później bywał kojarzony ze szczęściem w grach.
Lakshmi – szczęście, bogactwo i Diwali
Lakshmi zajmuje ważne miejsce w hinduizmie jako bogini dobrobytu, pomyślności i szczęścia. Jej związek z grami jest szczególnie widoczny podczas Diwali. W części społeczności gry karciane i zakłady stały się jednym ze zwyczajów towarzyszących świętu, a powodzenie może być symbolicznie łączone z przychylnością Lakshmi.
Nie oznacza to, że Lakshmi jest wyłącznie bogiem hazardu w żeńskiej postaci. Jej znaczenie religijne jest znacznie szersze. W kontekście gier reprezentuje przede wszystkim dobrobyt i pomyślny los.
Nezha oraz inni boscy patroni szczęścia
W chińskich opowieściach z grami i szczęściem bywa wiązany Nezha. W tradycjach ludowych pojawiały się przekonania, że jego wizerunek może przynosić powodzenie graczom, a niektóre historie przypisywały mu nawet możliwość wskazywania szczęśliwych liczb.
Do listy można dopisać również Papa Legbę z tradycji Vodou, kojarzonego ze skrzyżowaniami, komunikacją ze światem duchów i motywem trickstera. Karty należą do przedmiotów pojawiających się w części jego przedstawień, co sprzyjało późniejszym skojarzeniom z hazardem.
Najczęściej z grami lub szczęściem łączeni są:
- Macuilxochitl/Xochipilli – gry, uczty i przyjemności;
- Hermes – spryt, ryzyko oraz gracze;
- Fortuna i Tyche – los oraz przypadek;
- Thoth – wiedza i mityczna gra z księżycem;
- Lakshmi – dobrobyt i pomyślność;
- Nezha – szczęście w chińskiej tradycji ludowej.
Dlaczego hazard tak często łączono z bogami?
Hazard ma cechę, która od tysięcy lat prowokuje podobne pytanie: dlaczego jeden człowiek ma szczęście, a drugi przegrywa? Bez wiedzy o rachunku prawdopodobieństwa przypadek łatwo było interpretować jako decyzję istoty nadprzyrodzonej.
Dlatego bóstwa szczęścia pojawiają się w wielu odległych od siebie kulturach. Jedne miały decydować o bogactwie, inne o losie, jeszcze inne patronowały bezpośrednio grom. Nie istnieje więc jeden uniwersalny bóg hazardu. Macuilxochitl pasuje do tego określenia najbardziej dosłownie, Fortuna symbolizuje przypadek, Hermes ryzyko i spryt, a Lakshmi pomyślność. Razem pokazują, że dla dawnych społeczeństw gra była czymś więcej niż sposobem spędzania czasu — stanowiła obraz nieprzewidywalności ludzkiego losu.
